Jak i dlaczego powstała wieś

Dział ogólny

Moderatorzy: avee, El

ODPOWIEDZ
JolantaK
Posty: 91
Rejestracja: 06 kwie 2013, 18:28
Lokalizacja: Gdańsk

Jak i dlaczego powstała wieś

Post autor: JolantaK »

Witam. Pytanie moje dotyczy zarówno uwag ogólnych o różnych wsiach, ale zwłaszcza interesuje mnie wieś HELENÓWEK.
W Woli Gułowskiej istniał kościół i klasztor karmelitów. Gdy w 1869 powstała tam parafia - powstał też cmenarz, ale w odległości 700 m od kościoła i to już w sąsiedniej wsi Turzystwo. Ziemie między kościołem a cmentarzem były puste tj. bez zabudowań. I właśnie o te ziemie mi chodzi: Pas szerokości ok 500 m a długości ok 2 km - aż do Helenowa,
Pierwsze osoby zamieszkujące Helenówek pojawiają się w 1904 roku, kolejne w 1908, aż w latach trzydziestych jest 35 domów. Moje pytania:
- dlaczego powstała nowa wieś, przecież te ziemie do kogoś należały (np. do kościoła, czyli Woli Gułowskiej) ?
- czy istniał jakiś carski dekret powołujący nową wieś ?
- skąd proboszcz wiedział, gdzie są granice wsi ?
- kiedy i jakim dokumentem zlikwidowano tą (i inne) wieś, dzieląc tym razem ziemie między Turzystwo i Wolę Gułowską ?
Jola

Awatar użytkownika
dpawlak
Posty: 1253
Rejestracja: 06 maja 2011, 22:59
Lokalizacja: ziemia stężycka

Re: Jak i dlaczego powstała wieś

Post autor: dpawlak »

Dobra konwentu księży karmelitów w Woli Gułowskiej miały ponad 16 łanów. Należy jednak pamiętać, że po stłumieniu powstania styczniowego władze carskie zwinęły klasztory i skonfiskowały ich dobra. Powstanie parafii w Woli Gułowskiej wiązało się z próbą uratowania zabudowań klasztornych przed konfiskatą.
Co do właścicieli terenu, to Wola Gułowska należała do Ludwika Józefa Adama hrabiego Krasińskiego do 1896, potem do Ludwiki z hrabiów Krasińskich księżnej Czartoryskiej, żony Ludwika Adama Marii syna Władysława Czartoryskiego przez pół wieku 1896-1947.
Z kolei Turzystwo, Lipiny w tym folwarki i wieś Helenów początkowo w rękach drobnej szlachty znalazło się pod koniec XIX wieku w ręku Józefa Płodowskiego 1882-1892 a następnie od 1892 do jego syna Wacława Płodowskiego, a od 1899 do Grzegorza Łosia.
Ponieważ Helenówek, brzmi podobnie jak Helenów, to myślę, że należała do tego samego właściciela. Być może obszar ten to skonfiskowany majątek Karmelitów i został wykupiony z dóbr rządowych. Może o tym świadczyć fakt, że pomiędzy Helenowem, a Helenówkiem przed wojną istniało kilka chałup pod zbiorczą nazwą Księżyzna oraz fakt ulokowania cmentarza, być może właśnie na gruntach po Karmelitach. Według moich informacji Helenówek to część wsi Turzystwo, nie wiem czy jakaś część Helenówka przypadła Woli Gułowskiej.
Po uwłaszczeniu chłopów sytuacja finansowa drobnej szlachty zaczęła się załamywać, zaczęto rozwiązywać folwarki i rozsprzedawać ziemię okolicznym rolnikom. Początek XX wieku obfituje w powstawanie nowych wsi, w mojej okolicy jest to Cezaryn z rozparcelowanego przez Kossaków folwarku Kośmin , czy niedaleko Ryk rozparcelowany folwark Rososz i powstanie wsi Lasocin.
Nie potrafię precyzyjnie odpowiedzieć na Twoje pytania ale myślę że trochę naprowadziłem na możliwe powody powstania wsi. Być może była za mała aby być samodzielnym sołectwem i przyłączona do sąsiednich.
Darek
Syn Stanisława, wnuk Józefa, prawnuk Antoniego, praprawnuk Ignacego, 3xprawnuk Błażeja, syna ?, syna ?, syna ?, syna ?, syna ?, potomków Stanisława? niestety metryki niedostępne :-(

JolantaK
Posty: 91
Rejestracja: 06 kwie 2013, 18:28
Lokalizacja: Gdańsk

Jak i dlaczego powstała wieś

Post autor: JolantaK »

Dziękuję za wyjaśnienie.
Interesujące jest, że lepiej było utworzyć nową wieś, niż powiększyć już istniejącą. Przecież z tym wiąże się jakaś biurokracja. Już wtedy istniały urzędy, sądy itp. Chyba o powstaniu wsi musiał zadecydować, ktoś wyżej, niż tylko właściciel, który sprzedając ziemię powiedział, np. "sprzedaję ci tą ziemię, ale nie chcę mieć z tobą nic wspólnego i od teraz będzie się ona nazywać...". To raczej tak nie działa
Może ktoś ma jakieś informacje - jak to było na tych terenach, jak daleko w życie codzienne ingerowano np. dekretem, ukazem carskim, a na ile samodzielne były jednostki niższego rzędu.
Może polecacie jakąś literaturę w tym zakresie?
Jola

zenluc
Posty: 332
Rejestracja: 28 kwie 2011, 09:45
Lokalizacja: Janów Lub./Wa-wa

Post autor: zenluc »

Ta biurokracja, aż tak daleko nie sięgała. A czy teraz żeby założyć wieś trzeba mieć pozwolenie!? Nie. Jedynie pośrednio, bo teren budowy domu musi być odrolniony w planie zagospodarowania przestrzennego i trzeba mieć pozwolenie na budowę.
Podobnie jak dziś dawniej nie było czegoś takiego jak nadanie statusu wsi. Decyzję carską, czy ogólnie wyższej władzy trzeba było mieć na podniesienie do rangi miasta wsi.
W okresie staropolskim o założeniu wsi decydował właściciel terenu, który sprowadzał osadników, pozwalał karczować las, rozmierzał parcele, itp.
W XIX w. był to zbliżony proces. Chłop już wtedy wolny osobiście, następnie uwłaszczony miał swobodę decydowania, gdzie się pobudować. Nie wiem o jakiś przepisach o pozwolenie na budowę na terenie wiejskim. Bo w miastach były pewne wymogi związane z zabezpieczeniem przeciwpożarowym, np. wymogi krycia dachówką, gdzieś od l. 20. XIX w. ale to też w większych miastach.
Po prostu kupowano teren, niejednokrotnie zbiorowo np. po rozparcelowanych folwarkach, a geodeta, mierniczy rozmierzał teren i trzeba było sobie zbudowań chatę i zabudowania gospodarcze i płacić podatki. Morga ziemi w II poł. XIX w. kosztowała kilkaset rubli.

zenluc
Posty: 332
Rejestracja: 28 kwie 2011, 09:45
Lokalizacja: Janów Lub./Wa-wa

Post autor: zenluc »

Urzędy oczywiście były. Po reformie uwłaszczeniowej i gminnej z 1864 r. w Kr. Pol. powstały gminy takie jakie znamy obecnie obejmujące kilkanaście wsi z władzami gminnymi. Co ciekawe za cara wójta wybierało zgromadzenie gminne (prawo głosu właściciel co najmniej 3morgowego gospodarstwa, mężczyzna, a kobieta, wówczas gdy jako wdowa przejęła po zmarłym mężu).
Były sądy gminne (obejmujące kilka gmin), które rozstrzygały np. kwestie spadkowe, zwłaszcza jak rodzina nie mogła dojść do zgody. Widziałem sporo takich wyroków w międzywojennych aktach notarialnych.
Były powiatowe urzędy ds. włościańskich które rozstrzygały też pewne kwestie własnościowe.
Był urząd powiatowy, gubernialny (województwo), była parafia, itp. Ludzie się nawet do Petersburga skarżyli z jakimiś sporami, właśnie z parafią. Od poł. XIX w. to był już generalnie schemat tej administracji i uprawnień jaki znamy i dziś. I tak ludzie sobie żyli, czego jesteśmy dowodem :mrgreen:

JolantaK
Posty: 91
Rejestracja: 06 kwie 2013, 18:28
Lokalizacja: Gdańsk

Post autor: JolantaK »

Dziękuję. Nie spodziewałam się tylu wyjaśnień.
"Morga ziemi w II poł. XIX w. kosztowała kilkaset rubli" czy to dużo ? I czy były jakieś ograniczenia w kupowaniu ziemi? Gdzieś słyszałam, że szlachta mogła kupić włókę (30 morgów), a chłopi tylko pół ?
Jola

Annaku
Posty: 22
Rejestracja: 15 sty 2013, 20:11

Post autor: Annaku »

Witam!
Chciałabym zapytać o miejscowośc Trzeszczany; jest ona związana z dwiema osobami z mojej rodziny; jedna się w niej urodziła, druga brała ślub w roku 1912. Czy są dostępne jakieś inedeksy i skany i ewentualnie o jaka parafięmogłoby chodzić.
Pozdrawiam
Anna K.

Piotr r.
Posty: 1221
Rejestracja: 24 kwie 2011, 19:17

Post autor: Piotr r. »


Annaku
Posty: 22
Rejestracja: 15 sty 2013, 20:11

Post autor: Annaku »

Dziękuję załyskawiczną odpowiedz.
Pozdrawiam.
AK

RMazus
Posty: 32
Rejestracja: 16 lip 2011, 10:51
Lokalizacja: Płock

Post autor: RMazus »

Podepnę się do pytania w okolicy Lubartowa są wsie Lisów , Wola Lisowska i była jeszcze jedna ale weszła już w obszar Lubartowa zastanawiam się czy stara rodzina z Lubartowa Lisków jest jakoś powiązana z tymi wsiami może od nich przybrała nazwisko.
Będę wdzięczny za podpowiedź.
RMazus
Urodziłem się w Płocku ale moje korzenie to ziemia Lubartowska!!! syn Jerzego wnuk Ryszarda prawnuk Jana 2x prawnuk Juliana 3x prawnuk Adama 4x prawnuk Bartłomieja 5x prawnuk Wawrzyńca 6x prawnuk Brtłomieja 7x prawnuk Szymona 8X Matyjas

Z Targoński
Posty: 319
Rejestracja: 02 gru 2012, 13:41
Lokalizacja: Puławy

Post autor: Z Targoński »

JolantaK pisze:Dziękuję. Nie spodziewałam się tylu wyjaśnień.
"Morga ziemi w II poł. XIX w. kosztowała kilkaset rubli" czy to dużo ? I czy były jakieś ograniczenia w kupowaniu ziemi? Gdzieś słyszałam, że szlachta mogła kupić włókę (30 morgów), a chłopi tylko pół ?
Jola
Na Lubelszczyźnie w gminie Michów w 1863 roku i później (są oryginalne akty zakupów) grunta sprzedawano taniej.
Przykład;
Dobra Ziemskie Ciotcza w 1870 roku 300 mórg za sumę 15000 rubli srebrnych (10 listopada 1870 r, strona 413) kupił Szapsa Rozenfisz. W 1873 roku od Henocha Ejzencwajga odkupił Leonadrd Wierzchoń 63 morgi i 264 pręty za 1856 r, s i 57 kopiejek.
Józef Ciołek kupił 20 mórg w 1880 roku za 1055 rubli i. t. d , i. t..d
Nowy właściciel Flisakówki i wsi Sosnówka Lucjan Kiełczewski za około 1850 mórg obszaru ziemi zapłacił w 1895 roku Andrzejowi Piotrowskiemu dotychczasowemu właścicielowi 70342 r. s.
Akt zakupu nr 41 z 1863 roku (za wółkę = 30 mórg nowo polskich) ziemi w nowo erygowanej Kolonii Trzciniec wymienia sumę 360 r. s oraz dodatkowo ponieśli po kilka rubli różne opłaty dokładnie opisane, wyraźnie zapisane jest że kupujący wybierają tam prawo osiedlenia. Coś jest na rzeczy o tym ograniczeniu do zakupu 15 mórg dla chłopów - możliwe że dlatego w tym akcie dwaj szwagrowie zakupili włókę gdzie mają prawo sami wybrać którą stronę który zasiedli.
Pozdrowienia
Zygmunt Targoński

lukasz105
Posty: 10
Rejestracja: 22 lip 2014, 10:11

Post autor: lukasz105 »

Mam pytanie, czy Wiecie coś o lokowaniu wsi Budziska koło Woli Gułowskiej. Interesuję się historią w tych rejonach bo to moje rodowe okolice
Pozdrawiam, Łukasz

ODPOWIEDZ

Wróć do „Źródła do historii Lubelszczyzny”